The Economist: Најзагрижувачка за Европа е блискоста на бугарскиот премиер со САД

TEMU

#1 Најпродаван артикл

Сет од 5 парчиња заштитник на кабли, прекривка за заштита на кабли од ТПУ, додатоци за заштита на кабли, без батерија, за мобилни телефони, комплет за заштита на податочни линии

4.8 (10276)

54 ден

-73%

206 ден

Купи сега

СВЕТ

The Economist: Најзагрижувачка за Европа е блискоста на бугарскиот премиер со САД

20 мај 2026

• од Темелко Тошев

Кога Петер Маѓар го победи Виктор Орбан на изборите во Унгарија во април, повеќето европски лидери здивнаа. „За првпат по многу години, во собата нема Руси“, се пошегува полскиот премиер Доналд Туск на самитот на Европската Унија истиот месец.

Но, ако погледнат кон југоисток, причините за радост им се многу помали. На 8 мај, Румен Радев — проруски настроен популист — положи заклетва како премиер на Бугарија, откако победи на изборите кон крајот на април. Пред тоа, на 5 май, либералниот премиер на Романија беше соборен со гласање за недоверба, поддржано и од центар-левицата и од националистичката десна партија која е во голем подем.

Дали е можно Бугарија и Романија да ја заменат Унгарија како „проблематичната алка“ во ЕУ? Економската стагнација предизвикува сериозни политички потреси во двете држави. Минатата година цените во Бугарија пораснаа за 3,5%, а во Романија за дури 6,8%, што е значително над просекот на ЕУ кој изнесува 2,5%. Иако економскиот раст во Бугарија сè уште е силен, во првиот квартал БДП на Романија беше за 1,7% понизок во споредба со истиот период минатата година.

Сето ова незадоволство незапирливо ги турка гласачите во прегрнатите на популистите.

Бугарското сценарио и апсолутното мнозинство на Радев

Румен Радев, поранешен командант на Военото воздухопловство, од 2017 година ја извршуваше функцијата претседател на државата — позиција која е главно церемонијална. Тој ја водеше својата кампања за премиер со силна антикорупциска платформа, ветувајќи дека ќе го демонтира бугарскиот „олигархиски модел на управување“ и ќе ја врати независноста на судскиот систем. Според него, корупцијата во земјата — која е меѓу најтешките во ЕУ според податоците на Transparency International — е директно поврзана со економската нееднаквост, која во Бугарија е највисока во целата Унија.

По дури осум изборни циклуси во рок од пет години, Бугарите беа исцрпени и бараа човек кој конечно ќе стави крај на политичкиот ќор-сокак. Партијата на Радев, „Прогресивна Бугарија“, освои речиси 45% од гласовите, збришувајќи ги како досегашните владејачки партии, така и етаблираните либерални формации. Тој ќе биде првиот премиер по неколку децении чија партија има целосно самостојно мнозинство во парламентот.

„Уморот предизвикан од недостигот на една единствена партија која нуди јасна алтернатива одигра клучна улога“, смета Даниел Смилов од Центарот за либерални стратегии.

Новата влада во Софија брзо ги демонстрираше своите популистички инстинкти. На 11 мај беше предложено воведување на „праведни цени“ за потрошувачките стоки, мерка што ќе ги обврзе трговците законски да ги оправдуваат зголемувањата на цените или во спротивно ќе се соочат со огромни глоби.

Економскиот популизам е јасно видлив и во пристапот на Радев кон Русија. Бугарскиот премиер тврди дека санкциите „им штетат на економиите и на Русија и на ЕУ“ и инсистира на зголемување на увозот на руски фосилни горива — нешто што Брисел планира целосно да го прекине до 2027 година. Според него, Европа мора да запре со испораката на оружје за Украина и да изврши притисок за брзо мировно решение. Портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, изјави дека е „импресиониран“ от ваквите ставови.

Политичката криза во Романија

Центристите во Романија исто така се во дефанзива. Пред една година, Никушор Дан го победи Џорџе Симион од националистичката Алијанса за обединување на Романците (AUR) на претседателските избори. Но, владата што тој ја назначи немаше стабилна парламентарна поддршка. Со месеци кабинетот се мачеше да протурка мерки за буџетски штедења со цел да го намали дефицитот на Романија, кој во моментов е најголем во ЕУ. Откако при крајот на март беше изгласан скратениот буџет, Социјалдемократската партија (PSD) ја напушти коалицијата и се здружи со AUR за да ја урне владата.

Социјалдемократите во Романија одамна одржуваат силна клиентелистичка мрежа, насочувајќи државни средства кон локалните функционери кои за возврат и обезбедуваат гласови на партијата. Сега, и тие и AUR се претставуваат како големи противници на мерките за штедење. „Таканаречените проевропјани донесоа само даноци, војна и сиромаштија“, ликуваше Симион по падот на владата. Неговата партија во моментов е најпопуларна во Романија, со поддршка од 33% во анкетите — околу десет проценти пред социјалдемократите.

Дали либералите во ЕУ треба да стравуваат од нов „блок во стилот на Орбан“ на Балканот?

Џорџе Симион нема симпатии кон Русија, но отворено се противи на помошта за Украина, тврдејќи дека Киев лошо се однесува со етничките Романци на својата територија. Доколку дојде на власт, тој би можел да ги расипе плановите за производство на украински дронови во Романија и да го прекине учеството на земјата во обуката на украински воени пилоти за ловци. Политичарите од неговата партија AUR веќе ја критикуваа одбранбената програма на ЕУ (SAFE), тврдејќи дека таа ќе ги збогати само француските и германските производители на оружје на сметка на романските. Сепак, предвремени избори во Романија се малку веројатни; паднатиот претседател Дан изјави дека сака да изгради нова коалиција, најверојатно предводена од технократски премиер.

Помеѓу бизнисот и реториката: Врските на Радев со Вашингтон

Од друга страна, реалноста покажува дека Радев во Бугарија може да се покаже како помалку проблематичен партнер отколку што сугерираат неговите зборови. Бугарските воени фабрики доживеаја огромен бум по почетокот на војната, продавајќи и на Украина муниција од советски тип. Германскиот гигант „Рајнметал“ веќе планира изградба на фабрика за гранати во Бугарија вредна 1 милијарда евра (1,2 милијарди долари), делумно финансирана токму преку европската програма SAFE. Малку е веројатно дека Радев навистина би сакал да го запре овој огромен профит со воведување ембарго за Украина.

„Бугарија ги гледа земјите од ЕУ како свое природно семејство, но го задржува правото да има сопствени позиции“, вели вицепремиерот Иво Христов.

Во однос на корупцијата, Радев зборува решено. Тој вети брзи реформи во правосудството, веќе го разреши заменик-директорот на Агенцијата за национална безбедност поради сомнеж за политичко мешање и најави формирање на специјална парламентарна антикорупциска комисија. Сепак, чистењето на системот бара долгорочна институционална борба, која не се решава преку ноќ со една изборна победа.

Она што е најзагрижувачки за Европската Унија во овие времиња на длабоки трансатлантски тензии, всушност е блискоста на бугарскиот премиер со Америка.

Радев е поранешен пилот кој дипломирал на престижна воена школа во САД и тој честопати јавно ги нагласува своите блиски врски со Вашингтон. Неговите реалистични погледи за надворешната политика имаат многу заеднички точки со идеите на движењето MAGA на Доналд Трамп. Неговата јасна желба за брз прекин на војната во Украина и обновување на трговските врски со Русија е реторика која совршено му одговара и на американскиот потпретседател Џеј Ди Венс.

Заклучокот е дека на Балканот можеби нема директно „Руси во собата“, како што стравуваше Брисел. Но, за лидерите како Доналд Туск, политичкиот профил на новиот бугарски премиер е нешто што е премногу блиску до нивните најголеми стравови.